Współwłasność samochodu w małżeństwie – co warto o niej wiedzieć?

Samochód w małżeństwie to pozornie prosta kwestia, która w praktyce często rodzi poważne problemy. Czy pojazd zawsze należy do obojga małżonków? Jak wygląda kwestia jego rejestracji i sprzedaży? Czy żona ma prawo do samochodu męża zakupionego przed ślubem? I co dzieje się z autem po rozwodzie? W niniejszym poradniku odpowiadamy na najczęściej pojawiające się pytania dotyczące współwłasności samochodu w trakcie trwania małżeństwa oraz po jego ustaniu.

Samochód w małżeństwie w świetle przepisów prawa

Samochód stanowi nie tylko środek codziennego transportu, lecz także składnik majątku, z którym wiążą się określone obowiązki i formalności. Z tego względu często staje się źródłem sporów, zwłaszcza przy jego zakupie, rejestracji, sprzedaży lub ustalaniu prawa własności po rozwodzie. Każda sytuacja wymaga indywidualnej oceny, jednak poniżej przedstawiamy podstawowe zasady wynikające z przepisów prawa.

Współwłasność małżeńska samochodu – kiedy auto należy do żony i męża?

Co do zasady samochód nabyty w trakcie trwania małżeństwa wchodzi do majątku wspólnego małżonków, o ile między nimi obowiązuje ustawowa wspólność majątkowa. Oznacza to, że nie zawarto umowy majątkowej małżeńskiej ustanawiającej rozdzielność majątkową ani przed ślubem, ani w jego trakcie. W praktyce jednak zdarzają się sytuacje, w których prawo własności pojazdu przysługuje wyłącznie jednemu z małżonków, na przykład gdy samochód został zakupiony przed ślubem albo już po jego zawarciu, lecz ze środków stanowiących majątek osobisty jednego z nich.

Samochód kupiony przed ślubem

Pojazd nabyty przed zawarciem małżeństwa nie wchodzi w skład majątku wspólnego. Zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej należą do majątku osobistego małżonka. Oczywiście osoby niepozostające w związku małżeńskim mogą być współwłaścicielami samochodu, jednak wówczas konieczne jest zawarcie odpowiedniej umowy lub posiadanie innego dowodu nabycia prawa własności, na przykład potwierdzenia przelewu.

Samochód kupiony w trakcie trwania małżeństwa

Z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje z mocy prawa wspólność majątkowa obejmująca przedmioty nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich. Samochód zakupiony po ślubie należy więc do obojga małżonków, niezależnie od tego, kto faktycznie dokonał zakupu lub zapłacił za pojazd. W takim przypadku mamy do czynienia ze współwłasnością łączną.

Istotne jest, że nie ma znaczenia, kto figuruje jako właściciel w dowodzie rejestracyjnym pojazdu, ponieważ dokument ten nie musi odzwierciedlać wszystkich właścicieli. Do zakupu lub sprzedaży wspólnego samochodu nie jest również wymagana formalna zgoda drugiego małżonka, a każdy z nich może samodzielnie zarządzać składnikami majątku wspólnego, z wyjątkiem określonych przypadków przewidzianych w ustawie. Dochód ze sprzedaży pojazdu wchodzi jednak do majątku wspólnego.

Jednocześnie małżonkowie są zobowiązani do współdziałania w zarządzaniu majątkiem oraz do informowania się o jego stanie. Sprzedaż samochodu wbrew wyraźnemu sprzeciwowi drugiego małżonka może zostać uznana za przekroczenie granic zwykłego zarządu.

Samochód jako majątek osobisty nabyty w trakcie małżeństwa

Do majątku wspólnego nie zalicza się pojazdu zakupionego w trakcie małżeństwa ze środków pochodzących z majątku osobistego jednego z małżonków, na przykład zgromadzonych przed ślubem. Podobnie jest w przypadku nabycia samochodu w drodze dziedziczenia, zapisu lub darowizny. Również wtedy pojazd należy wyłącznie do małżonka, który nabył do niego prawo. Nie wyklucza to jednak możliwości ustanowienia współwłasności poprzez odpowiednie przeniesienie prawa własności.

Rejestracja samochodu na jednego lub oboje małżonków

Pojazdy wchodzące w skład majątku wspólnego mogą zostać zarejestrowane zarówno na jednego, jak i na oboje małżonków. Nie wpływa to jednak na sytuację prawną, ponieważ niezależnie od wpisów w dowodzie rejestracyjnym oboje małżonkowie mają takie same prawa do samochodu. Rejestracja na oboje małżonków bywa natomiast korzystna przy zawieraniu umów ubezpieczenia.

Możliwe jest również przerejestrowanie pojazdu lub dopisanie bądź wykreślenie małżonka jako współwłaściciela. Jeżeli samochód należy do majątku wspólnego, wystarczające jest złożenie stosownego oświadczenia. W przypadku majątku osobistego konieczne jest natomiast przeniesienie własności, na przykład w drodze umowy darowizny lub sprzedaży.

Sprzedaż samochodu a współwłasność małżeńska

Nawet jeśli w dowodzie rejestracyjnym wpisani są oboje małżonkowie, do zawarcia umowy sprzedaży nie są wymagane dwa podpisy. W praktyce jednak zaleca się, aby umowę podpisywał małżonek figurujący w dowodzie, gdyż jego brak może utrudnić nabywcy rejestrację pojazdu. Samochodu nie może sprzedać osoba, która nie posiada do niego prawa własności, na przykład gdy pojazd stanowi majątek osobisty drugiego małżonka.

Samochód „na męża” a rozwód

W czasie trwania małżeństwa kwestie związane z samochodem mogą powodować trudności, jednak prawdziwe konflikty pojawiają się często dopiero przy rozwodzie. Prawomocny wyrok rozwodowy powoduje ustanie wspólności majątkowej, a tym samym współwłasności łącznej. Jeżeli pojazd należał do majątku wspólnego, powstaje współwłasność ułamkowa, a każdy z byłych małżonków staje się właścicielem określonego udziału w samochodzie.

W takiej sytuacji żaden z byłych małżonków nie może samodzielnie sprzedać pojazdu bez zgody drugiego. Oboje mają jednak prawo do korzystania z samochodu w takim zakresie, jaki da się pogodzić z analogicznym prawem drugiej strony.

Współwłasność ułamkowa samochodu po rozwodzie

Brak porozumienia co do dalszych losów pojazdu prowadzi często do sytuacji patowej. Rozwiązaniem może być wykupienie udziału drugiego małżonka, sprzedaż samochodu i podział uzyskanych środków, nieodpłatne przekazanie udziału albo wystąpienie do sądu z wnioskiem o podział majątku wspólnego.

Podział majątku wspólnego a samochód

Po rozwodzie każdy z byłych małżonków może żądać sądowego podziału majątku wspólnego. Co do zasady udziały małżonków są równe, również w odniesieniu do samochodu. Możliwe jest jednak ustalenie nierównych udziałów, jeżeli przemawiają za tym ważne powody. Sąd bierze wówczas pod uwagę nie tylko wkład finansowy w nabycie pojazdu, lecz także nakład pracy w gospodarstwie domowym oraz przy wychowywaniu dzieci.

Jeżeli jeden z małżonków sprzeda samochód jeszcze przed orzeczeniem rozwodu, uzyskane środki nadal wchodzą do majątku wspólnego, a połowa kwoty należy do drugiego małżonka. Po rozwodzie pojazd może zostać sprzedany lub przeniesiony na jednego z byłych małżonków odpłatnie albo nieodpłatnie, co wiąże się z koniecznością jego przerejestrowania.

Zmiana właściciela samochodu po rozwodzie

Podstawą przeniesienia własności samochodu po rozwodzie jest umowa sprzedaży albo darowizny. Dokument ten stanowi podstawę do dokonania zmian w wydziale komunikacji. Ze względu na wartość majątkową i użytkową pojazdu warto zadbać o prawidłowe uregulowanie wszystkich kwestii formalnych.