Ustalenie miejsca pobytu dziecka

Rozstanie rodziców wiąże się nie tylko z podziałem majątku, lecz także z koniecznością uregulowania obowiązków oraz kwestii finansowych związanych z dzieckiem. Jednym z kluczowych zagadnień jest ustalenie miejsca jego zamieszkania. W wielu przypadkach możliwe jest dokonanie tego w sposób polubowny, jednak niekiedy – ze względu na dobro dziecka – konieczna staje się ingerencja sądu. Poniżej wyjaśniamy, jak przebiega ustalenie miejsca pobytu dziecka.

Co jest miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską?

Aby uzyskać rzetelną wiedzę na temat regulacji prawnych dotyczących relacji rodzinnych, należy sięgnąć do przepisów Kodeksu cywilnego. Zgodnie z art. 25 k.c. miejscem zamieszkania jest miejscowość, w której dana osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu. Natomiast w odniesieniu do małoletniego art. 26 § 1 k.c. stanowi, że miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania jego rodziców lub jednego z nich, któremu przysługuje wyłączna władza rodzicielska albo któremu powierzono jej wykonywanie.

Jeżeli oboje rodzice posiadają pełnię władzy rodzicielskiej, lecz mieszkają osobno, przepisy przewidują dwie zasadnicze możliwości:

• miejscem zamieszkania dziecka jest miejsce zamieszkania rodzica, u którego dziecko stale przebywa,
• jeżeli dziecko nie przebywa na stałe u żadnego z rodziców, miejsce jego pobytu ustala sąd opiekuńczy.

Kiedy należy ustalić miejsce zamieszkania dziecka?

W praktyce potrzeba ustalenia miejsca pobytu dziecka pojawia się najczęściej w sytuacji rozstania rodziców, którzy chcą utrzymywać kontakt z dzieckiem w swoich odrębnych miejscach zamieszkania. Dotyczy to nie tylko rozwodu, lecz także separacji czy rozpadu związku partnerskiego. Innymi słowy, chodzi o każdą sytuację, w której rodzice, dotychczas mieszkający razem, decydują się na życie osobno.

Ustalenie miejsca pobytu dziecka przez rodziców

Ustalenie miejsca zamieszkania dziecka nie zawsze wymaga udziału sądu. Rodzice mogą porozumieć się w tej kwestii samodzielnie lub wspólnie z dzieckiem, które często ma własne zdanie na temat swojego miejsca pobytu. Jeżeli rodzice potrafią dojść do porozumienia, a obojgu przysługuje pełnia władzy rodzicielskiej, ingerencja sądu nie jest konieczna.

W praktyce najczęściej dziecko po rozstaniu rodziców zamieszkuje z matką, utrzymując regularne kontakty z ojcem, jednak nie jest to regułą. Jeżeli wymaga tego dobro dziecka, jego miejscem zamieszkania może być także dom ojca.

W przypadku planowanego rozwodu wszelkie kwestie dotyczące dziecka najlepiej ustalić polubownie, kierując się jego dobrem, a nie konfliktem między rodzicami. Jeżeli rodzice nie wniosą o ustalenie miejsca pobytu dziecka w pozwie rozwodowym, zagadnienie to nie będzie przedmiotem rozstrzygnięcia sądu.

Gdy porozumienie nie jest możliwe, alternatywą dla postępowania sądowego mogą być mediacje prowadzone przez adwokata specjalizującego się w prawie rodzinnym. Podczas takich spotkań możliwe jest uzgodnienie wszystkich istotnych kwestii związanych z wychowaniem dziecka, w tym alimentów, władzy rodzicielskiej, kontaktów, zarządzania majątkiem dziecka oraz miejsca jego zamieszkania.

Ustalenie miejsca pobytu dziecka przez sąd

Do sądowego ustalenia miejsca zamieszkania dziecka dochodzi najczęściej wtedy, gdy rodzice nie są w stanie samodzielnie dojść do porozumienia, na przykład gdy jeden z nich dąży do ograniczenia władzy rodzicielskiej drugiego. Może to nastąpić zarówno w toku sprawy rozwodowej, jak i niezależnie od niej.

Aby sprawą zajął się sąd opiekuńczy, rodzic sprawujący opiekę nad dzieckiem składa wniosek o ustalenie, że miejscem zamieszkania małoletniego jest jego miejsce zamieszkania. Jest to pismo procesowe, którego sporządzenie warto powierzyć adwokatowi zajmującemu się prawem rodzinnym.

Jeżeli pełnia władzy rodzicielskiej przysługuje wyłącznie jednemu z rodziców, sąd ustali miejsce pobytu dziecka przy nim. W sytuacji, gdy oboje rodzice posiadają pełnię władzy rodzicielskiej i mieszkają osobno, konieczne jest szczegółowe uzasadnienie wniosku. W toku postępowania sąd bierze pod uwagę m.in.:

• dotychczasowe miejsce zamieszkania dziecka oraz jego relacje z obojgiem rodziców,
• sposób wykonywania władzy rodzicielskiej,
• znajomość potrzeb dziecka, jego trybu życia, edukacji, stanu zdrowia i środowiska,
• miejsce wspólnego zamieszkania rodziców przed rozstaniem,
• cechy osobowościowe rodziców oraz ich predyspozycje opiekuńczo-wychowawcze.

Dla wykazania zasadności wniosku konieczne jest przedstawienie odpowiednich dowodów, takich jak:

• wywiad środowiskowy,
• opinia biegłych, w tym psychologa i pedagoga,
• opinia dziecka, jeżeli jego wiek i stopień dojrzałości na to pozwalają,
• zeznania świadków,
• dokumenty, w tym opinie specjalistów czy pisma urzędowe,
• zdjęcia przedstawiające warunki mieszkaniowe dziecka.

Skutki ustalenia miejsca pobytu dziecka

Dobro dziecka obejmuje nie tylko kwestie związane z jego miejscem pobytu, lecz także zapewnienie mu odpowiedniego wsparcia finansowego. Ustalenie miejsca zamieszkania dziecka ma bezpośredni wpływ na alimenty, ponieważ wskazuje, który z rodziców sprawuje nad nim codzienną opiekę i jest uprawniony do wystąpienia z pozwem o alimenty.

Rodzic niezadowolony z rozstrzygnięcia sądu w przedmiocie miejsca pobytu dziecka może wnieść apelację do sądu okręgowego.

Zabezpieczenie miejsca pobytu dziecka na czas postępowania

Postępowania rozwodowe i sprawy dotyczące władzy rodzicielskiej mogą trwać wiele miesięcy, a nawet lat. W takim czasie możliwe jest złożenie wniosku o zabezpieczenie miejsca pobytu dziecka na czas trwania postępowania. Wniosek ten składa się zazwyczaj łącznie z wnioskiem o ustalenie miejsca zamieszkania dziecka. Na czas postępowania można również wystąpić o zabezpieczenie alimentów oraz kontaktów z dzieckiem.

Zmiana miejsca zamieszkania dziecka

Ustalenie miejsca pobytu dziecka nie ma charakteru definitywnego. Jeżeli po wydaniu orzeczenia zmienią się okoliczności, możliwe jest ponowne wystąpienie do sądu z wnioskiem o jego zmianę. Przykładowo, jeżeli dziecko początkowo zamieszkiwało z matką, a następnie sąd ustali jego miejsce pobytu przy ojcu, może to skutkować zmianą obowiązku alimentacyjnego. Zarówno miejsce zamieszkania dziecka, jak i alimenty mogą więc podlegać modyfikacji.

Zmiana miejsca pobytu dziecka należy do istotnych spraw małoletniego i wpływa na wiele aspektów jego życia, w tym edukację, relacje społeczne i stan zdrowia. Okoliczności te są każdorazowo oceniane przez sąd przez pryzmat dobra dziecka.

FAQ: