Zaprzeczenie ojcostwa polega na podważeniu pochodzenia dziecka od mężczyzny, który nie jest jego biologicznym ojcem. Postępowanie sądowe w tym zakresie wszczynane jest wówczas, gdy istnieją uzasadnione wątpliwości co do biologicznego pochodzenia dziecka.
Do najczęstszych sytuacji prowadzących do zaprzeczenia ojcostwa należą:
- Zmiana sytuacji rodzinnej, taka jak rozwód, separacja lub inne okoliczności skłaniające mężczyznę do zakwestionowania ojcostwa. W polskim prawie obowiązuje domniemanie pochodzenia dziecka od męża matki. Zakłada ono, że jeżeli dziecko urodziło się w trakcie trwania małżeństwa albo w ciągu 300 dni od jego ustania (np. wskutek rozwodu, unieważnienia małżeństwa lub śmierci małżonka), przyjmuje się, że ojcem dziecka jest mąż matki. Domniemanie to może zostać obalone wyłącznie w drodze powództwa o zaprzeczenie ojcostwa.
- Uznanie ojcostwa, gdy mężczyzna uznał dziecko za swoje, mając świadomość, że nie jest jego biologicznym ojcem, albo uczynił to nieświadomie – pod wpływem błędu, braku wiedzy lub nacisków.
- Brak biologicznego pokrewieństwa, czyli sytuacje, w których ujawniają się okoliczności lub wątpliwości co do tego, czy mężczyzna jest biologicznym ojcem dziecka.
Procedura zaprzeczenia ojcostwa – krok po kroku
- Złożenie pozwu
Pozew o zaprzeczenie ojcostwa wnosi uprawniona osoba – mąż matki, matka dziecka, dziecko lub prokurator – do właściwego sądu rodzinnego. - Postępowanie dowodowe
W toku postępowania sąd przeprowadza postępowanie dowodowe, w szczególności obejmujące badania DNA oraz przesłuchanie stron i świadków. - Rozprawa sądowa
Na rozprawie analizowane są wszystkie zgromadzone dowody oraz argumenty przedstawione przez strony. - Wydanie wyroku
Po rozpoznaniu sprawy sąd może orzec zaprzeczenie ojcostwa. - Zmiany w aktach stanu cywilnego
W przypadku uwzględnienia powództwa w akcie urodzenia dziecka dokonywane są odpowiednie zmiany.
Kto może żądać zaprzeczenia ojcostwa i w jakim terminie?
Zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, prawo do wniesienia powództwa o zaprzeczenie ojcostwa przysługuje:
- mężowi matki – w terminie jednego roku od dnia, w którym dowiedział się, że dziecko od niego nie pochodzi, jednak nie później niż do dnia osiągnięcia przez dziecko pełnoletności,
- matce dziecka – w terminie jednego roku od dnia, w którym dowiedziała się, że dziecko nie pochodzi od jej męża, nie później niż do dnia osiągnięcia przez dziecko pełnoletności,
- dziecku – po osiągnięciu pełnoletności, w terminie jednego roku od dnia, w którym dowiedziało się, że nie pochodzi od męża swojej matki; jeżeli dziecko uzyskało taką wiedzę przed osiągnięciem pełnoletności, termin biegnie od dnia uzyskania pełnoletności,
- prokuratorowi – w każdym czasie, jeżeli wymaga tego dobro dziecka lub ochrona porządku prawnego.
Niedochowanie wskazanych terminów może skutkować oddaleniem powództwa, dlatego kluczowe znaczenie ma podjęcie działań we właściwym czasie.
Jakie dowody są wymagane w postępowaniu o zaprzeczenie ojcostwa?
Dla skutecznego zaprzeczenia ojcostwa konieczne jest przedstawienie odpowiednich dowodów, w szczególności takich jak:
- badania DNA, stanowiące najważniejszy i najbardziej wiarygodny dowód, jednoznacznie potwierdzający lub wykluczający ojcostwo,
- zeznania świadków, które mogą potwierdzać brak relacji pomiędzy domniemanym ojcem a dzieckiem lub wskazywać na okoliczności sugerujące innego biologicznego ojca,
- dokumentacja medyczna, na przykład dotycząca płodności, mogąca wykazać brak możliwości biologicznego ojcostwa,
- korespondencja, w tym SMS-y, e-maile czy listy, wskazujące na brak uznania dziecka lub inne okoliczności podważające ojcostwo,
- opinie biegłych, w tym psychologów, oceniających relacje pomiędzy dzieckiem a domniemanym ojcem.
Skutki zaprzeczenia ojcostwa
Zaprzeczenie ojcostwa powoduje wygaśnięcie wszelkich praw i obowiązków wynikających z wcześniejszego domniemania ojcostwa, w szczególności:
- obowiązku alimentacyjnego,
- prawa do kontaktów z dzieckiem,
- prawa dziedziczenia po ojcu,
- możliwości nadania dziecku nazwiska ojca.
Podsumowanie
Zaprzeczenie ojcostwa jest istotnym postępowaniem prawnym, którego celem jest skorygowanie błędnych ustaleń dotyczących pochodzenia dziecka. Procedura ta jest złożona i czasochłonna, wymaga dobrej znajomości przepisów oraz starannego przygotowania materiału dowodowego. Skorzystanie z pomocy adwokata pozwala na prawidłowe sporządzenie pozwu, zgromadzenie niezbędnych dowodów oraz profesjonalną reprezentację przed sądem, co zwiększa szanse na pomyślne zakończenie sprawy.