Opieka naprzemienna nad dzieckiem – czym jest? Jak ustalić podział opieki nad dzieckiem?

Opieka naprzemienna nad dzieckiem – czym jest? Jak ustalić podział opieki nad dzieckiem?

Rozwód jest trudnym doświadczeniem dla całej rodziny, a w szczególności dla dzieci. W sytuacji, gdy obojgu rodzicom przysługuje pełnia władzy rodzicielskiej, warto rozważyć rozwiązanie w postaci opieki naprzemiennej nad dzieckiem. Czym dokładnie jest taka forma sprawowania pieczy, kiedy sąd może ją orzec i jak wygląda ustalenie planu opieki po rozwodzie? Poniżej przedstawiamy szczegółowe wyjaśnienia.

Jak przebiega ustalenie opieki nad dzieckiem po rozwodzie?

W polskim porządku prawnym sąd w wyroku rozwodowym ma obowiązek rozstrzygnąć o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim dzieckiem. W tym celu analizuje kompetencje rodziców, warunki, jakie są w stanie zapewnić dziecku, oraz istniejące więzi emocjonalne. Sąd może pozostawić władzę rodzicielską obojgu rodzicom, ograniczyć ją jednemu z nich, a w szczególnych przypadkach także ją zawiesić lub pozbawić.

Zachowanie pełni władzy rodzicielskiej nie oznacza jednak automatycznie sprawowania bieżącej opieki nad dzieckiem. Sąd może zdecydować, że oboje rodzice zachowują władzę rodzicielską, lecz codzienną pieczę powierzyć jednemu z nich, ustalając jednocześnie zasady kontaktów z drugim rodzicem. Alternatywą jest powierzenie wykonywania władzy rodzicielskiej w systemie opieki naprzemiennej, który umożliwia każdemu z rodziców sprawowanie bieżącej opieki nad dzieckiem.

Rozstrzygnięcia sądu w zakresie władzy rodzicielskiej i opieki nad małoletnim zawsze podporządkowane są dobru dziecka. Jeżeli zmienią się okoliczności sprawowania opieki, sąd może zmodyfikować wcześniejsze ustalenia, w tym również orzec opiekę naprzemienną. W ostatnich latach sądy coraz częściej sięgają po to rozwiązanie, dlatego warto wiedzieć, na czym polega i jakie warunki muszą zostać spełnione, aby mogło zostać zastosowane.

Czym jest opieka naprzemienna?

Opieka naprzemienna polega na tym, że oboje rodzice sprawują pieczę nad dzieckiem na przemian, w porównywalnych okresach. Dziecko mieszka więc naprzemiennie u każdego z rodziców, na przykład tydzień u matki, a następnie tydzień u ojca. Istotą tego modelu opieki jest umożliwienie obojgu rodzicom aktywnego udziału w codziennym życiu dziecka w równym zakresie.

W ramach opieki naprzemiennej rodzice posiadają takie same prawa do kontaktów z dzieckiem oraz do podejmowania decyzji w jego sprawach. Taki system wymaga jednak wysokiego poziomu współpracy i porozumienia między rodzicami, aby możliwe było wspólne wychowywanie dziecka mimo życia w rozłączeniu.

Opieka naprzemienna nie została wprost zdefiniowana w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym i na dzień luty 2023 r. nie funkcjonuje jako odrębnie uregulowana instytucja. Jest ona jednak orzekana przez sądy na podstawie art. 58 oraz art. 107 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Do tego modelu opieki odwołują się również przepisy innych ustaw, w tym ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Jak ustala się opiekę naprzemienną nad dzieckiem?

Opieka naprzemienna jest ustanawiana przez sąd, zazwyczaj na podstawie porozumienia zawartego pomiędzy rodzicami. W przypadku zgodnego stanowiska najlepszym rozwiązaniem jest sporządzenie na piśmie tzw. planu rodzicielskiego, często przy wsparciu adwokata. Niezbędne jest bowiem realne współdziałanie rodziców – konflikt pomiędzy nimi co do zasady wyklucza możliwość sprawowania opieki naprzemiennej.

Pisemne porozumienie pozwala wykazać przed sądem, że rodzice są w stanie współpracować w zakresie wychowania dziecka. Uporządkowanie zasad dotyczących opieki, kontaktów oraz podstawowych założeń wychowawczych zmniejsza również ryzyko konfliktów w przyszłości.

Istotne znaczenie ma także zdanie dziecka, jeżeli jego wiek, stopień dojrzałości i stan zdrowia pozwalają na swobodne wyrażenie własnej opinii. Jeżeli dziecko nie będzie chciało mieszkać z jednym z rodziców, sąd z pewnością uwzględni tę okoliczność przy podejmowaniu decyzji.

Jakie kryteria trzeba spełnić, by ustalić taki podział opieki nad dzieckiem?

Ustanowienie opieki naprzemiennej jest możliwe wyłącznie wtedy, gdy obojgu rodzicom przysługuje pełnia władzy rodzicielskiej. Sąd analizuje dotychczasowy sposób sprawowania opieki, kompetencje wychowawcze rodziców, więzi emocjonalne z dzieckiem, jego wolę oraz wpływ, jaki taki model opieki może wywrzeć na małoletniego.

Konieczne jest również współdziałanie rodziców w sprawach dotyczących dziecka oraz złożenie zgodnego porozumienia w zakresie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywania kontaktów. Przede wszystkim jednak za ustanowieniem opieki naprzemiennej musi przemawiać dobro dziecka, które każdorazowo oceniane jest indywidualnie.

Czy opinia Opiniodawczego Zespołu Sądowych Specjalistów jest konieczna?

Jeżeli w toku postępowania pojawią się wątpliwości co do zgodności planowanego sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej z dobrem dziecka, sąd może zwrócić się do Opiniodawczego Zespołu Sądowych Specjalistów o sporządzenie opinii. OZSS tworzą specjaliści z zakresu m.in. psychologii, pedagogiki i pediatrii, a zakres badania każdorazowo określa sąd.

W sytuacji, gdy oboje rodzice posiadają pełnię władzy rodzicielskiej, są zgodni co do opieki naprzemiennej i nie zachodzą okoliczności budzące wątpliwości, sąd może poprzestać na przesłuchaniu świadka i odstąpić od przeprowadzania opinii OZSS.

Opieka naprzemienna a alimenty i 500+. Co ze świadczeniami?

W modelu opieki naprzemiennej piecza nad dzieckiem powinna być sprawowana w porównywalnym zakresie, co dotyczy również ponoszenia kosztów jego utrzymania. Sąd może orzec, że każdy z rodziców w czasie sprawowania opieki będzie samodzielnie pokrywał bieżące wydatki związane z utrzymaniem i wychowaniem dziecka. Szczegółowe kwestie finansowe, takie jak koszty zajęć dodatkowych, zazwyczaj regulowane są w porozumieniu rodzicielskim.

Jeżeli jednak pomiędzy rodzicami występują istotne różnice w dochodach, sąd może zasądzić alimenty od jednego z nich. Ich celem jest wyrównanie poziomu życia dziecka, niezależnie od tego, pod czyją opieką aktualnie się znajduje. W określonych sytuacjach alimenty mogą zostać zasądzone do rąk jednego z rodziców, zwłaszcza gdy to on w większym zakresie zajmuje się organizacją życia dziecka.

W przypadku świadczenia wychowawczego 500+ przy opiece naprzemiennej kwota świadczenia dzielona jest pomiędzy rodziców po równo, co oznacza, że każde z nich otrzymuje po 250 zł miesięcznie.

Jakie są zalety i wady opieki naprzemiennej?

Opieka naprzemienna nie zawsze jest najlepszym rozwiązaniem. Do jej zalet należy równy podział obowiązków rodzicielskich, równy udział w wychowaniu dziecka oraz możliwość budowania silnych relacji z obojgiem rodziców. Dziecko ma poczucie, że nadal posiada wsparcie zarówno matki, jak i ojca, a byli małżonkowie nie muszą rywalizować o czas spędzany z dzieckiem. Dodatkowym atutem jest równomierny udział w kosztach utrzymania dziecka oraz możliwość zasądzenia alimentów w przypadku różnic finansowych.

Do wad tego modelu należą natomiast wyzwania logistyczne, konieczność stałego kontaktu i dobrej komunikacji pomiędzy rodzicami, a także potencjalnie wyższe koszty związane z zapewnieniem dziecku podobnych warunków w obu domach. Zdarza się również, że opieka naprzemienna bywa postrzegana jako sposób na uniknięcie alimentów, co nie zawsze jest zgodne z dobrem dziecka.

Zalety i wady opieki naprzemiennej powinny być każdorazowo analizowane w odniesieniu do konkretnej sytuacji rodzinnej, z uwzględnieniem przede wszystkim dobra dziecka.

FAQ:

1. Kiedy sąd może zadecydować o opiece naprzemiennej nad dzieckiem?

Warunkiem jest posiadanie przez oboje rodziców pełni władzy rodzicielskiej, zdolność do współpracy oraz zgodne porozumienie w zakresie opieki, przy jednoczesnym uwzględnieniu dobra dziecka.

2. Jaką formę ma naprzemienna opieka nad dzieckiem?

Szczegółowe zasady ustala sąd, najczęściej w oparciu o porozumienie rodziców. Dziecko przebywa naprzemiennie u każdego z nich przez określone okresy, na przykład tydzień lub dwa tygodnie.