Ustalenie ojcostwa – co to jest i jak przebiega?
Ustalenie ojcostwa polega na prawnym potwierdzeniu, kto jest biologicznym ojcem dziecka. Ojcostwo może zostać potwierdzone w drodze dobrowolnego uznania dziecka, co stanowi najprostszy sposób uregulowania tej kwestii. Procedura ta polega na złożeniu przez mężczyznę oświadczenia, że jest ojcem dziecka. Oświadczenie takie może zostać złożone przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego, sądem opiekuńczym lub konsulem – w przypadku obywateli polskich przebywających za granicą. Jeżeli jednak biologiczny ojciec nie wyraża zgody na dobrowolne uznanie dziecka, jedyną możliwą drogą pozostaje sądowe ustalenie ojcostwa.
Jak przebiega postępowanie sądowe w sprawie ustalenia ojcostwa?
Postępowanie o ustalenie ojcostwa toczy się przed sądem rejonowym właściwym dla miejsca zamieszkania dziecka. Składa się ono z kilku etapów.
- Złożenie pozwu
Pozew o ustalenie ojcostwa może wnieść matka dziecka, domniemany ojciec albo samo dziecko po uzyskaniu pełnoletności. - Postępowanie dowodowe
W toku postępowania sąd analizuje wszelkie dostępne dowody, w szczególności:
– wyniki badań DNA,
– zeznania świadków, takich jak członkowie rodziny, znajomi czy inne osoby trzecie,
– dokumenty mogące mieć znaczenie dla sprawy. - Przesłuchanie stron
Sąd przeprowadza przesłuchanie stron, w tym matki dziecka, domniemanego ojca, a w uzasadnionych przypadkach także dziecka. - Opinia biegłego
Rozstrzygnięcie sprawy może zostać oparte na badaniach DNA przedstawionych przez stronę inicjującą postępowanie. Jeżeli takich badań brak albo ich wiarygodność zostanie zakwestionowana, sąd może dopuścić dowód z opinii biegłego i zlecić przeprowadzenie badań genetycznych. - Wyrok sądu
Po przeanalizowaniu zgromadzonego materiału dowodowego sąd wydaje orzeczenie w przedmiocie ustalenia ojcostwa. - Wpis do akt stanu cywilnego
Po uprawomocnieniu się wyroku następuje dokonanie odpowiednich zmian w akcie urodzenia dziecka.
Skutki ustalenia ojcostwa
Ustalenie ojcostwa wywołuje istotne konsekwencje prawne, w szczególności takie jak:
- powstanie obowiązku alimentacyjnego,
- nabycie prawa do kontaktów z dzieckiem,
- możliwość nadania dziecku nazwiska ojca,
- powstanie wzajemnych praw dziedziczenia pomiędzy ojcem a dzieckiem.
Ustalenie ojcostwa przed porodem
Ustalenie ojcostwa dziecka nienarodzonego jest możliwe wyłącznie poprzez jego uznanie. Jest to jedyna dopuszczalna forma potwierdzenia ojcostwa w czasie trwania ciąży. Badania pochodzenia dziecka mogą zostać wykonane już w okresie prenatalnym, jednak samo ustalenie ojcostwa na drodze sądowej przed porodem nie jest możliwe.
Aby uznać ojcostwo dziecka poczętego, lecz jeszcze nienarodzonego, matka i ojciec muszą stawić się w urzędzie stanu cywilnego, posiadając dokumenty tożsamości oraz kartę ciąży, i złożyć stosowne oświadczenia. Pozew o ustalenie ojcostwa może zostać wniesiony do sądu dopiero po narodzinach dziecka.
W okresie ciąży, jeżeli matka dziecka zawrze związek małżeński, powstaje domniemanie pochodzenia dziecka od męża matki.
Domniemanie pochodzenia dziecka od męża matki – na czym polega?
Domniemanie pochodzenia dziecka od męża matki stanowi jedną z podstawowych zasad prawa rodzinnego w Polsce. Zgodnie z nią, jeżeli dziecko urodzi się w trakcie trwania małżeństwa albo w ciągu 300 dni od jego ustania, przyjmuje się, że ojcem dziecka jest mąż matki. Jest to domniemanie prawne, którego celem jest zapewnienie stabilności sytuacji prawnej dziecka oraz jego ochrony rodzinnej.
Jak obalić domniemanie ojcostwa?
Domniemanie ojcostwa może zostać obalone poprzez wniesienie powództwa o zaprzeczenie ojcostwa. Jeżeli sąd uwzględni takie powództwo, orzeka zaprzeczenie ojcostwa, co skutkuje utratą przez męża matki wszelkich praw i obowiązków wobec dziecka.
Podsumowanie
Sądowe ustalenie pochodzenia dziecka jest istotnym postępowaniem, które prowadzi do prawnego uregulowania relacji pomiędzy dzieckiem a jego biologicznym ojcem i niesie ze sobą daleko idące skutki. Ze względu na formalny charakter procedury, jej znaczenie oraz silne emocje towarzyszące stronom, postępowanie w sprawie ustalenia ojcostwa bywa skomplikowane. W takich sprawach zasadne jest skorzystanie z pomocy doświadczonego adwokata, który przeprowadzi stronę przez wszystkie etapy postępowania.