Obowiązek alimentacyjny po rozwodzie najczęściej kojarzony jest z dziećmi, jednak w określonych sytuacjach alimentów można żądać również od byłego małżonka. Rozkład pożycia małżeńskiego może bowiem prowadzić do istotnego pogorszenia sytuacji materialnej jednej ze stron. Jak w takiej sytuacji się utrzymać? Warto rozważyć tę kwestię jeszcze przed złożeniem pozwu rozwodowego. Poniżej wyjaśniamy, kiedy i na jakich zasadach możliwe jest uzyskanie alimentów od małżonka lub byłego małżonka.
Obowiązek alimentacyjny w trakcie trwania małżeństwa
Obowiązek przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny istnieje już od momentu zawarcia małżeństwa, a nie dopiero po jego rozwiązaniu. Zarówno mąż, jak i żona zobowiązani są do współdziałania w zaspokajaniu potrzeb życiowych współmałżonka, proporcjonalnie do swoich możliwości zarobkowych i majątkowych. Obowiązek ten nie ogranicza się wyłącznie do świadczeń pieniężnych, lecz obejmuje również osobiste starania, takie jak wychowywanie dzieci czy prowadzenie gospodarstwa domowego.
Jeżeli jeden z małżonków nie realizuje tego obowiązku, drugi może wystąpić do sądu z żądaniem zasądzenia świadczeń na utrzymanie rodziny w trakcie trwania małżeństwa. W skrajnych przypadkach możliwe jest także zobowiązanie do wypłacania całości lub części wynagrodzenia jednego małżonka bezpośrednio drugiemu. Pozew w tego rodzaju sprawie jest zwolniony z opłaty sądowej i składa się go do sądu rejonowego właściwego dla miejsca zamieszkania powoda.
Rozwód a alimenty na byłą żonę lub męża
Zasady dotyczące alimentów po rozwodzie różnią się w zależności od tego, czy rozwód został orzeczony bez orzekania o winie, czy z ustaleniem winy jednego z małżonków.
Alimenty na małżonka – rozwód bez orzekania o winie
W przypadku rozwodu bez orzekania o winie każdy z byłych małżonków może domagać się alimentów od drugiego, jednak wyłącznie wtedy, gdy znajdzie się w niedostatku. Zgodnie z art. 60 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, uprawnienie to przysługuje małżonkowi, który nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia i nie jest w stanie samodzielnie zaspokoić swoich usprawiedliwionych potrzeb.
Niedostatek rozumiany jest jako brak możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb własnymi siłami, mimo wykorzystania swoich realnych możliwości zarobkowych. Nie obejmuje on sytuacji, w których pogorszenie sytuacji materialnej nastąpiło z własnej winy, na przykład wskutek uzależnień lub dobrowolnej rezygnacji z pracy. Jeżeli natomiast niedostatek dotyczy małżonka uznanego za wyłącznie winnego rozpadu pożycia, obowiązek alimentacyjny wobec niego nie powstaje.
Alimenty dla małżonka od strony uznanej za wyłącznie winną
Jeżeli rozwód został orzeczony z wyłącznej winy jednego z małżonków, drugi – małżonek niewinny – może żądać alimentów nawet wtedy, gdy nie znajduje się w niedostatku. Wystarczające jest wykazanie, że rozwód spowodował istotne pogorszenie jego sytuacji materialnej w porównaniu do okresu trwania małżeństwa.
W takim przypadku sąd może zobowiązać małżonka wyłącznie winnego do przyczyniania się do zaspokajania usprawiedliwionych potrzeb małżonka niewinnego. Dotyczy to zarówno alimentów na żonę po rozwodzie z winy męża, jak i alimentów na męża po rozwodzie z winy żony.
Czy możliwe są dożywotnie alimenty na byłego małżonka?
Czas trwania obowiązku alimentacyjnego zależy od rodzaju rozstrzygnięcia rozwodowego.
W przypadku rozwodu bez orzekania o winie obowiązek alimentacyjny co do zasady wygasa po upływie pięciu lat od dnia uprawomocnienia się wyroku rozwodowego. Okres ten może zostać przedłużony jedynie w wyjątkowych okolicznościach, na przykład w razie poważnej choroby uniemożliwiającej podjęcie pracy.
Inaczej jest w sytuacji rozwodu z orzeczeniem o wyłącznej winie jednego z małżonków. Wówczas obowiązek alimentacyjny ma charakter dożywotni i wygasa wyłącznie w przypadku zawarcia przez małżonka uprawnionego nowego związku małżeńskiego.
Zmiana wysokości alimentów na małżonka
Zawarcie przez zobowiązanego nowego małżeństwa nie powoduje automatycznego wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego wobec byłego współmałżonka. Może jednak stanowić argument w postępowaniu o obniżenie alimentów, zwłaszcza gdy z nowego związku pochodzą dzieci.
Również wejście przez uprawnionego w związek nieformalny może mieć znaczenie przy ocenie jego sytuacji materialnej i być podstawą do żądania obniżenia alimentów. Z kolei wzrost usprawiedliwionych potrzeb byłego małżonka może uzasadniać wystąpienie z pozwem o podwyższenie alimentów.
Jak ustalana jest wysokość alimentów na żonę lub męża?
Wysokość alimentów na byłego małżonka zależy przede wszystkim od dwóch elementów: usprawiedliwionych potrzeb osoby uprawnionej oraz możliwości majątkowych i zarobkowych osoby zobowiązanej.
Przy rozwodzie bez orzekania o winie alimenty mają na celu umożliwienie zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych małżonka znajdującego się w niedostatku. Natomiast przy rozwodzie z orzeczeniem o winie sąd porównuje stopę życiową małżonka niewinnego i winnego, ustalając wysokość świadczenia w sposób indywidualny, bez sztywnych reguł.
Alimenty na małżonka krok po kroku – rozwód z orzeczeniem o winie
Sąd nie orzeka o alimentach na małżonka z urzędu. Małżonek niewinny musi zgłosić odpowiednie żądanie, najczęściej już w pozwie rozwodowym. Warunkiem jest uprzednie wykazanie winy drugiej strony w rozkładzie pożycia, co wymaga odpowiedniego sformułowania pozwu oraz przedstawienia dowodów, takich jak dokumenty, wiadomości, nagrania, zdjęcia czy zeznania świadków.
Kolejnym etapem jest wykazanie, że rozwód spowodował istotne pogorszenie sytuacji materialnej małżonka niewinnego. Chodzi o obniżenie standardu życia w porównaniu do okresu trwania małżeństwa, nawet jeżeli poziom życia nadal pozostaje obiektywnie wysoki.
FAQ:
Kiedy obowiązuje obowiązek alimentacyjny wobec byłego małżonka?
W przypadku rozwodu z orzeczeniem o winie – gdy sytuacja materialna małżonka niewinnego uległa pogorszeniu. Przy rozwodzie bez orzekania o winie – wyłącznie w razie niedostatku.
Jak wysokie mogą być alimenty na małżonka?
Sąd bierze pod uwagę usprawiedliwione potrzeby uprawnionego oraz możliwości zarobkowe i majątkowe zobowiązanego. Przy orzeczeniu winy porównywana jest również stopa życiowa małżonków.
Dożywotnie alimenty na żonę lub męża – czy to możliwe?
Tak, w przypadku rozwodu z orzeczeniem o wyłącznej winie jednego z małżonków, chyba że uprawniony zawrze nowe małżeństwo.