Zawarcie małżeństwa oznacza nie tylko deklarację wspólnego życia, lecz także przyjęcie ustawowego ustroju wspólności majątkowej. Wspólny majątek może z jednej strony chronić interesy małżonków, z drugiej – stać się źródłem konfliktów. Alternatywą dla wspólności ustawowej jest intercyza, czyli małżeńska umowa majątkowa zawierana w formie aktu notarialnego. W niniejszym artykule wyjaśniamy, czym jest intercyza, jakie wywołuje skutki oraz kiedy warto ją rozważyć.
Intercyza – czym jest wspólność ustawowa?
Aby właściwie zrozumieć istotę intercyzy, należy najpierw wyjaśnić pojęcie wspólności majątkowej, zwanej również wspólnością ustawową. Zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego z chwilą zawarcia małżeństwa między małżonkami powstaje z mocy prawa wspólność majątkowa. Oznacza to, że każdy przedmiot nabyty przez jednego z małżonków lub przez oboje w trakcie trwania małżeństwa wchodzi do majątku wspólnego.
Do majątku wspólnego zalicza się w szczególności:
- wynagrodzenia za pracę,
- dochody uzyskiwane z działalności gospodarczej oraz innej działalności zarobkowej każdego z małżonków,
- nieruchomości i ruchomości, takie jak samochody czy wyposażenie domu,
- środki zgromadzone w otwartych lub pracowniczych funduszach emerytalnych,
- czynsz uzyskiwany z najmu lokalu.
Jednocześnie każdy z małżonków zachowuje majątek osobisty, który nie podlega wspólności ustawowej. Do majątków osobistych należą m.in.:
- przedmioty majątkowe nabyte przed zawarciem małżeństwa,
- składniki majątku otrzymane w drodze dziedziczenia, zapisu lub darowizny, o ile spadkodawca lub darczyńca nie postanowił inaczej,
- przedmioty służące wyłącznie do zaspokajania osobistych potrzeb jednego z małżonków,
- prawa autorskie,
- wierzytelności z tytułu prowadzenia działalności zarobkowej,
- prawa majątkowe wynikające ze wspólności łącznej podlegającej odrębnym przepisom,
- odszkodowania za uszkodzenie ciała, wywołanie rozstroju zdrowia oraz zadośćuczynienia.
Intercyza jako umowa majątkowa może zmodyfikować powyższe zasady i wprowadzić inny ustrój majątkowy, w tym rozdzielność majątkową.
Intercyza – co to jest?
Intercyza to potoczne określenie umowy majątkowej małżeńskiej, czyli umownego ustroju majątkowego zawieranego pomiędzy małżonkami. Może zostać zawarta zarówno przed ślubem, jak i w trakcie trwania małżeństwa, a także w dowolnym momencie zmieniona lub rozwiązana. Warunkiem jej ważności jest zachowanie formy aktu notarialnego. Umowa sporządzona w innej formie, na przykład podpisana samodzielnie przez małżonków, jest nieważna.
Intercyza bywa utożsamiana z rozdzielnością majątkową, jednak pojęcia te nie są tożsame. Skutkiem zawarcia intercyzy może być nie tylko ustanowienie rozdzielności majątkowej, lecz także rozszerzenie wspólności ustawowej, jej ograniczenie albo wprowadzenie rozdzielności majątkowej z wyrównaniem dorobków.
Rodzaje umownych ustrojów majątkowych
Intercyza pozwala na modyfikację ustawowego podziału majątku na wspólny i osobisty. W praktyce wyróżnia się kilka rodzajów umownych ustrojów majątkowych.
Pierwszym z nich jest intercyza ustanawiająca rozdzielność majątkową. W takim przypadku każdy z małżonków zachowuje majątek nabyty zarówno przed ślubem, jak i po jego zawarciu, oraz samodzielnie nim zarządza. Małżonkowie są wówczas traktowani przez prawo jako odrębne podmioty. Jeżeli rozdzielność majątkowa zostaje ustanowiona po ślubie, możliwy staje się podział dotychczasowego majątku wspólnego. Od tego momentu małżonkowie nie gromadzą już majątku wspólnego, a podzielone składniki wchodzą do ich majątków osobistych.
Drugim rozwiązaniem jest rozdzielność majątkowa z wyrównaniem dorobków. W czasie trwania małżeństwa funkcjonuje ona jak klasyczna rozdzielność majątkowa, jednak w razie rozwodu lub ustania ustroju małżonek, którego dorobek jest mniejszy, może domagać się jego wyrównania. Rozwiązanie to bywa stosowane w sytuacjach, gdy jeden z małżonków poświęca się opiece nad dziećmi, a drugi skupia się na aktywności zawodowej.
Kolejną możliwością jest intercyza ograniczająca wspólność majątkową. Pozwala ona wyłączyć określone składniki majątku z majątku wspólnego i zaliczyć je do majątku osobistego jednego z małżonków. Ograniczenie to może dotyczyć dowolnych elementów majątku.
Odwrotnym rozwiązaniem jest rozszerzenie wspólności ustawowej, polegające na włączeniu do majątku wspólnego określonych składników majątku osobistego. Przepisy prawa wyłączają jednak możliwość objęcia wspólnością niektórych przedmiotów, takich jak rzeczy nabyte w drodze dziedziczenia lub darowizny, o ile nie postanowiono inaczej.
Poza umownymi ustrojami majątkowymi funkcjonuje również przymusowa rozdzielność majątkowa. Nie jest ona ustanawiana na podstawie intercyzy, lecz orzekana przez sąd na żądanie jednego z małżonków albo wierzyciela, jeżeli istnieją ku temu ważne powody.
Przymusowa rozdzielność majątkowa
Sąd może ustanowić przymusową rozdzielność majątkową w sytuacjach uzasadnionych istotnymi okolicznościami, takimi jak uzależnienie jednego z małżonków od hazardu czy choroba psychiczna prowadząca do niekorzystnego rozporządzania majątkiem wspólnym. Zdarza się również, że z takim wnioskiem występuje wierzyciel jednego z małżonków, jeżeli wykaże, że do zaspokojenia roszczenia konieczny jest podział majątku. W takich przypadkach intercyza bywa skutecznym środkiem ochrony przed długami współmałżonka.
Rozdzielność majątkowa przed ślubem czy intercyza po ślubie?
Rozdzielność majątkowa może zostać ustanowiona zarówno przed zawarciem małżeństwa, jak i w trakcie jego trwania. Intercyza przedmałżeńska ustanawiająca pełną rozdzielność majątkową powoduje, że po ślubie nie powstaje majątek wspólny, a każdy z małżonków zachowuje wyłączną własność swojego majątku. Umowa zawarta przed ślubem może także przewidywać rozszerzenie lub ograniczenie przyszłej wspólności ustawowej.
Intercyza zawarta po ślubie może zostać podpisana w dowolnym momencie, często w sytuacji zmiany sytuacji zawodowej jednego z małżonków lub w obliczu konfliktu małżeńskiego. Jej skutkiem jest możliwość podziału dotychczasowego majątku wspólnego.
Kiedy warto ustanowić rozdzielność majątkową?
Decyzja o ustanowieniu rozdzielności majątkowej podejmowana jest z różnych przyczyn. Często wybierają ją osoby prowadzące działalność gospodarczą lub podejmujące ryzyko finansowe, chcąc zabezpieczyć rodzinę przed ewentualnymi konsekwencjami niepowodzeń zawodowych. Umowa majątkowa pozwala w takich przypadkach ograniczyć odpowiedzialność drugiego małżonka oraz dzieci.
Rozdzielność majątkowa bywa mylnie postrzegana jako przejaw braku zaufania lub zabezpieczenie na wypadek zdrady. W praktyce dla wielu par stanowi ona wyraz dążenia do niezależności finansowej i świadomego zarządzania majątkiem.
Rozdzielność majątkowa a długi małżonka
Ustanowienie rozdzielności majątkowej umożliwia każdemu z małżonków samodzielne zaciąganie zobowiązań finansowych. Umowa majątkowa chroni przed długami współmałżonka pod warunkiem, że wierzyciel został poinformowany o istnieniu rozdzielności. Jeżeli jednak wierzyciel wykaże, że drugi małżonek wyraził zgodę na zaciągnięcie zobowiązania, egzekucja może zostać skierowana do składników, które w braku intercyzy należałyby do majątku wspólnego.
Rozdzielność majątkowa nie wpływa natomiast na zobowiązania powstałe przed jej ustanowieniem. Kredyty lub pożyczki zaciągnięte wcześniej pozostają wspólne, nawet po zawarciu intercyzy. W wyjątkowych przypadkach sąd może ustanowić rozdzielność majątkową z datą wsteczną, natomiast umowa majątkowa zawarta u notariusza wywołuje skutki wyłącznie na przyszłość.
Dodatkowe informacje o intercyzie i rozdzielności majątkowej
Zawarcie intercyzy niesie ze sobą również inne konsekwencje. Rozwód po ustanowieniu rozdzielności majątkowej nie wymaga podziału majątku wspólnego, co pozwala uniknąć wielu sporów. Umowa majątkowa nie wpływa jednak na możliwość dochodzenia alimentów w razie rozwodu z orzeczeniem o winie. Po podpisaniu intercyzy małżonkowie nie mogą wspólnie rozliczać podatku dochodowego, ponieważ wymaga to istnienia wspólności majątkowej przez cały rok podatkowy. Intercyza nie zmienia również zasad dziedziczenia, które pozostają takie same jak przy wspólności ustawowej, o ile nie sporządzono testamentu. Może natomiast mieć znaczenie przy ubieganiu się o wspólny kredyt, gdyż każda taka sytuacja oceniana jest indywidualnie.
FAQ:
Intercyza – co to oznacza dla małżonków?
Zawarcie intercyzy umożliwia zmianę ustawowego ustroju majątkowego poprzez jego rozszerzenie, ograniczenie albo ustanowienie rozdzielności majątkowej.
Kiedy można podpisać intercyzę?
Umowa majątkowa może zostać zawarta zarówno przed ślubem, jak i w dowolnym momencie po jego zawarciu.
Jak ustanowić intercyzę?
Intercyza, jej zmiana lub rozwiązanie wymagają zachowania formy aktu notarialnego i muszą zostać dokonane w kancelarii notarialnej.