Często można spotkać się z sytuacją, w której małżonkowie, od pewnego czasu pozostający w konflikcie, decydują się na zamieszkanie osobno i określają swój związek jako małżeństwo „w separacji”. W takich okolicznościach mogą oni rozważyć sformalizowanie, być może przejściowego, rozstania poprzez wystąpienie do sądu o orzeczenie separacji prawnej. Czym jest separacja i jakie wywołuje skutki prawne? Odpowiedzi na te pytania przedstawiamy w niniejszym artykule.
Separacja – co to jest i czym różni się od rozwodu?
Najogólniej separację można określić jako sformalizowane rozstanie małżonków, którzy zamiast definitywnie zakończyć związek poprzez rozwód, decydują się dać sobie czas na podjęcie ostatecznej decyzji co do dalszej wspólnej przyszłości. Separacja, w przeciwieństwie do rozwodu, nie prowadzi do rozwiązania węzła małżeńskiego. Warto więc wyjaśnić, jakie skutki wywołuje separacja w świetle przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
Orzeczenie separacji wywołuje skutki takie jak rozwiązanie małżeństwa przez rozwód, o ile ustawa nie stanowi inaczej. Zasadniczą różnicą pomiędzy rozwodem a separacją jest jednak to, że małżonek pozostający w separacji nie może zawrzeć nowego związku małżeńskiego, co jest możliwe po prawomocnym rozwodzie.
Ponadto małżonkowie pozostający w separacji mogą być nadal zobowiązani do wzajemnej pomocy, jeżeli wymagają tego okoliczności ich życia. Orzeczenie separacji powoduje również powstanie rozdzielności majątkowej, co oznacza, że ustaje wspólność majątkowa, a każdy z małżonków posiada wyłącznie majątek osobisty.
Małżonkowie tracą także prawo do dziedziczenia po sobie oraz do zachowku. Każdy z nich może natomiast wystąpić o alimenty, ponieważ w separacji istnieje obowiązek dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi. Alimentów nie może jednak żądać osoba uznana za winną rozpadu pożycia, analogicznie jak w przypadku rozwodu.
Separacja nie daje również prawa do powrotu do nazwiska noszonego przed zawarciem małżeństwa. Sąd może natomiast orzec o sposobie korzystania przez małżonków ze wspólnego mieszkania, a także dokonać podziału majątku wspólnego, w tym mieszkania. Przy rozstrzyganiu tej kwestii sąd kieruje się przede wszystkim dobrem dzieci oraz interesem małżonka, któremu powierzono wykonywanie władzy rodzicielskiej.
W orzeczeniu o separacji sąd może również uregulować wykonywanie władzy rodzicielskiej nad wspólnymi małoletnimi dziećmi. Separacja może stanowić alternatywę dla rozwodu, zwłaszcza gdy jeden z małżonków nie wyraża zgody na rozwiązanie małżeństwa, chyba że sąd postanowi inaczej. Może ona zostać orzeczona nawet bez zgody drugiego małżonka, o ile nie wykaże on w toku postępowania, że nie doszło do zupełnego rozkładu pożycia.
Kiedy między małżonkami nastąpił zupełny rozkład pożycia
Jedną z istotnych różnic pomiędzy rozwodem a separacją jest wymóg trwałości rozkładu pożycia. Rozwód może zostać orzeczony wyłącznie wtedy, gdy rozkład pożycia małżeńskiego jest zupełny i trwały. W przypadku separacji wystarczające jest, aby rozkład ten był zupełny, ale nie musi mieć charakteru trwałego. Separacja może mieć charakter przejściowy i nie wyklucza powrotu małżonków do wspólnego pożycia, co wiąże się z możliwością jej zniesienia.
Separacja a dobro wspólnych małoletnich dzieci
Rozwód orzekany jest wyłącznie w trybie procesowym. Separacja natomiast może zostać orzeczona zarówno w postępowaniu procesowym, jak i nieprocesowym. Orzeczenie separacji w trybie nieprocesowym jest możliwe jedynie wtedy, gdy małżonkowie nie posiadają wspólnych małoletnich dzieci oraz gdy oboje wyrażają zgodę na separację.
Sam zupełny rozkład pożycia nie zawsze wystarcza do orzeczenia separacji. Jeżeli małżonkowie mają wspólne małoletnie dzieci, sąd może odmówić orzeczenia separacji, jeżeli uzna, że byłaby ona sprzeczna z dobrem dzieci. Jeżeli jednak separacja zostanie orzeczona, sąd może uregulować kwestie dotyczące opieki nad dziećmi oraz podziału kosztów ich utrzymania, co w tym zakresie wywołuje skutki analogiczne do rozwodu.
Warto również zaznaczyć, że orzeczenie separacji powoduje uchylenie domniemania, zgodnie z którym dziecko urodzone w czasie jej trwania jest dzieckiem męża.
Jak złożyć pozew o separację – postępowanie procesowe
Sporządzenie pozwu o separację można powierzyć adwokatowi. Pozew może zostać złożony przez jednego z małżonków albo wspólnie przez oboje. Właściwym do jego rozpoznania jest sąd okręgowy według ostatniego wspólnego miejsca zamieszkania małżonków. Jeżeli takiego miejsca nie ma, właściwy jest sąd miejsca ich ostatniego wspólnego pobytu, a w przypadku jego braku – sąd właściwy miejscowo dla jednego z małżonków.
Pozew powinien zawierać dane obojga małżonków, w tym ich nazwiska, numery PESEL oraz aktualne adresy zamieszkania. Należy w nim wskazać również informacje dotyczące wspólnych dzieci, ich liczby, wieku i płci, a także przedstawić sytuację majątkową i zarobkową stron.
W treści pozwu należy precyzyjnie sformułować żądania. Oprócz samej separacji mogą one obejmować w szczególności: zasądzenie alimentów na rzecz małoletnich dzieci lub drugiego małżonka, ustalenie kontaktów z dziećmi, powierzenie wykonywania władzy rodzicielskiej, określenie sposobu korzystania ze wspólnego mieszkania oraz podział majątku.
Pozew musi zawierać również uzasadnienie, w którym przedstawia się faktyczne przyczyny zupełnego rozkładu pożycia małżeńskiego. Do pozwu dołącza się m.in. odpis aktu małżeństwa, odpisy aktów urodzenia dzieci oraz dokumenty potwierdzające koszty utrzymania dzieci, wydatki małżonka domagającego się alimentów, a także zaświadczenia o zarobkach stron.
Pozew wraz z załącznikami składa się w dwóch egzemplarzach – oryginale i odpisie – w sądzie okręgowym lub przesyła pocztą. Jeden z egzemplarzy doręczany jest następnie drugiej stronie postępowania.
Separacja – czym jest postępowanie nieprocesowe?
Rozpoznanie sprawy o separację w trybie nieprocesowym jest możliwe wówczas, gdy małżonkowie wspólnie i zgodnie występują z wnioskiem o separację oraz nie posiadają wspólnych małoletnich dzieci. W takim przypadku sąd wydaje postanowienie zamiast wyroku. Opłata sądowa jest wówczas znacznie niższa, a separację można uzyskać już na pierwszym posiedzeniu. Sąd nie orzeka wówczas o winie rozkładu pożycia, ale może rozstrzygnąć kwestie alimentów, sposobu korzystania z mieszkania oraz podziału majątku.
Zniesienie separacji
Zgodnie z przepisami prawa sąd może znieść separację na zgodny wniosek małżonków. Z chwilą jej zniesienia ustają wszystkie skutki prawne separacji. Sąd okręgowy rozstrzyga wówczas o władzy rodzicielskiej nad wspólnymi małoletnimi dziećmi, kierując się ich dobrem, a także może orzec o kontaktach i alimentach. Rozstrzygnięciu podlega również ustrój majątkowy małżonków, którzy co do zasady powracają do wspólności majątkowej, chyba że złożą wniosek o dalsze pozostawanie w ustroju rozdzielności majątkowej. Separacja może także zakończyć się orzeczeniem rozwodu.
FAQ:
- Separacja – co to jest?
Separacja to forma czasowego rozstania małżonków, która następuje w przypadku zupełnego rozkładu pożycia, obejmującego więzi duchowe, fizyczne i gospodarcze, i wywołuje skutki prawne zbliżone do rozwodu.
- Czym separacja różni się od rozwodu?
W separacji rozkład pożycia małżeńskiego nie musi mieć charakteru trwałego, a małżonkowie mogą przywrócić wcześniejszą sytuację prawną i kontynuować związek.
- Jak uzyskać separację?
Separację uzyskuje się poprzez złożenie do sądu okręgowego pozwu o jej orzeczenie, samodzielnie lub wspólnie z małżonkiem, wraz z wnioskami dotyczącymi m.in. władzy rodzicielskiej, alimentów i kontaktów z dziećmi, w zależności od okoliczności sprawy.